Cam kết ngoại bảng là gì?

  1. Các khoản cam kết ngoại bảng là gì?

Cam kết ngoại bảng là chỉ các khoản như cam kết thanh toán, trả nợ, cấp tín dụng… hay các hợp đồng phát sinh tỷ giá của ngân hàng với khách hàng trong tương lai nằm ngoài bảng cân đối kế toán. Bởi mới cam kết chứ chưa thực hiện nên chúng chỉ được ghi nhận ở ngoại bảng (off-balance sheet).

1

Cam kết ngoại bảng được xem là rủi ro tiềm ẩn của ngân hàng thương mại

Các chỉ tiêu ngoại bảng được chia làm nghĩa vụ nợ tiềm ẩn và các cam kết giao dịch hối đoái ở các ngân hàng thương mại.

Theo các chuyên gia đánh giá thì rủi ro tiềm ẩn của ngân hàng đến từ nghĩa vụ trả nợ tiềm ẩn bởi các cam kết giao dịch hối đoái chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng cam kết ngoại bảng.

Những rủi ro cụ thể là cam kết bảo lãnh vay vốn (vay thấu chi), cam kết trong nghiệp vụ L/C và cam kết bảo lãnh khác (bảo lãnh thanh toán, thực hiện hợp đồng, dự thầu…).

  1. Thực trạng tại các ngân hàng thương mại hiện nay ra sao?

Theo báo cáo tài chính năm 2015 cho thấy nếu có rủi ro xảy ra các NHTM sẽ phải thanh toán một khoản nợ khá lớn bởi nghĩa vụ nợ tiềm ẩn lên tới 360.932 tỷ đồng, tỉ lệ nợ tiềm ẩn/dư nợ tín dụng là 16%.

Bảng số liệu tổng hợp cho thấy, phần lớn nghĩa vụ nợ tiềm ẩn là các cam kết trong nghiệp vụ L/C (chiếm xấp xỉ 40%) và cam kết bảo lãnh khác (chiếm gần 59%). Cam kết bảo lãnh vay vốn chỉ chiểm tỷ trọng nhỏ trong nghĩa vụ nợ tiềm ẩn của các ngân hàng thương mại. Trong các nghiệp vụ, mặc dù L/C vẫn có thể coi là nghiệp vụ bảo lãnh, tuy nhiên, hình thức này là bảo lãnh qua thư tín dụng và có độ rủi ro thấp hơn so với các cam kết bảo lãnh khác.

Theo bảng số liệu khảo sát 9 ngân hàng thương mại cho thấy

Ngân hàng BIDV có nghĩa vụ nợ tiềm ẩn lớn nhất là 134.570 tỉ đồng và nó đồng thời cũng là ngân hàng có phí bảo lãnh cao nhất 1.282 tỉ đồng.

Ngân hàng MB xếp vị trí thứ 2, nghĩa vụ nợ tìm ẩn là 70.423 tỉ đồng và phí bảo lãnh là 615 tỉ đồng. Trong đó, các cam kết trong nghiệp vụ L/C chiếm 51,9%, cam kết bảo lãnh vay vốn chiếm 0,2% và các cam kết bảo lãnh khác chiếm 47,9%. Tổng nghĩa vụ nợ tiềm ẩn của MB chiếm đến 58,5% dư nợ tín dụng (cao nhất trong nhóm ngân hàng so sánh).

Hai ngân hàng có vẻ còn ở trong mức độ an toàn là ACB và STB bởi nợ tiềm ẩn chủ yếu là các cam kết L/C (chiếm trên 62%) và tỷ lệ nợ tiềm ẩn/dư nợ cho vay khách hàng chỉ chiếm 4,5% đối với ACB và 5,7% đối với STB.

Điểm đáng chú ý từ bảng biểu trên là tỷ lệ phí bảo lãnh/nợ tiềm ẩn chỉ chiểm 1 tỷ lệ rất nhỏ, từ 0,6-3,5%. Điều này có nghĩa là rủi ro tiềm ẩn lớn nhưng mức độ lợi nhuận lại không tỷ lệ thuận với rủi ro.

Có rất nhiều vụ án hình sự đã xảy ra giữa ngân hàng và khách hàng về vấn đề nghĩa vụ bảo lãnh là hồi chuông cảnh báo cho các NHTM. Ví dụ như Ngân hàng Agribank đã phải trả cho công ty TNHH Cao Trường Sơn số tiền 38,5 tỷ vì bên nhận bảo lãnh không thanh toán tiền, hay vụ án giữa SeABank và Công ty Tài chính Vinaconex – Viettel (VVF) về thương vụ bảo lãnh thanh toán trị giá 150 tỷ đồng cho Công ty cổ phần Tập đoàn Vina Megastar đối với lượng trái phiếu công ty này bán cho VVF đã gây ra nhiều tranh cãi giữa các bên liên quan.

  1. Các khoản ngoại bảng cần được chú trọng hơn

Theo TT02/2013-NHNN quy định đối với các cam kết ngoại bảng, các ngân hàng thương mại chỉ thực hiện phân loại nợ để quản lý, giám sát chất lượng tín dụng, không thực hiện trích lập dự phòng rủi ro. Ngân hàng chỉ phải trích lập dự phòng khi rủi ro xảy ra. Điều này càng làm gia tăng các rủi ro tiềm ẩn trong tương lai và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, lợi nhuận của các ngân hàng.

Có nhiều doanh nghiệp đã vi phạm việc thỏa thuận nghiệp vụ bảo lãnh thanh toán do hoàn cảnh kinh doanh khó khăn. Do đó ngân hàng sẽ phải đứng ra thực hiện nghĩa vụ với các bên được bảo lãnh và các nghĩa vụ nợ tiềm ẩn sẽ trở thành nghĩa vụ nợ thực sư. Và các khoản nợ này có nguy cơ trở thành nợ xấu rất cao.

Mặc dù các khoản bảo lãnh có thể yêu cầu tỷ lệ ký quỹ nhất định để giảm thiểu tổn thất khi rủi ro xảy ra. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của tác giả, đối với những doanh nghiệp lớn, uy tín thì ít ngân hàng yêu cầu ký quỹ hoặc ký quỹ 1 tỷ lệ rất nhỏ vì dòng tiền gửi của những doanh nghiệp này mở ở tài khoản ngân hàng lớn hơn nhiều so với hạn mức cam kết bảo lãnh.

Cam kết ngoại bảng là gì?
Bạn chấm mấy sao?